Walt Disney’in, 101 Dalmaçyalı adlı çizgi filmi ile tüm dünya çocuklarının
sevgilisi haline gelmiş olan bu köpeğin beyaz üzerine siyah veya
kahverengi puantiye deseni çok göz alıcı, çok zarif bir görüntü
vermektedir. Bu güzel desenin kökeni tam olarak bilinememektedir.
Tarihçe
Desenin kökeni bilinmediği gibi, ırkının da kökeni ve hangi köpek grubuna
sokulacağı uzmanlar arasında tartışmalıdır. Bu konuda literatürde değişik
tahminler yapılmakta ve Dalmaçyalı, değişik gruplara mal edilmektedir.
Bir görüşe göre, Dalmaçyalı, Scenthound, Pointer, yani avı koku ile takip
edip, avın yerini avcıya gösteren bir av köpeği olarak tarif edilmektedir.
Gerçekten fiziksel yapısı itibariyle bir av köpeği görüntüsü vermektedir.
Ancak, tarihleri boyunca, Dalmaçyalıların pek çok değişik işlerde
kullanıldığını görmekteyiz:
Avı takip edip avcıya yerini gösteren (trailer – pointer)
Avı tutup getiren (retriever)
Evdeki, bahçedeki fareleri kovalayan, tutan (ratter)
Bütün bu avcılık görevlerinin dışında, kendisine, asker köpekliği,
nöbetçilik, koşum köpekliği, çoban köpekliği gibi görevler verilmiştir.
Bilhassa Victoria devri İngiltere'sinde zadegan sınıfının arabalarının
yanı sıra koşar, estetik görüntüsü ile sahiplerine bir iftihar vesilesi
teşkil ederlerdi. Keza bu estetik fonksiyonun yanı sıra bir görev daha
vardı ki, o da , arabanın atlarına hariçten başka köpeklerin hücum
etmesini veya yolcuların yabancılar tarafından rahatsız edilmelerini
engellemekti. Otomobilin icadı ile, atlı arabalar da sokaklardan
çekildiğinden, Dalmaçyalılar, yüksek sosyete nezrindeki yerlerini
kaybettiler. Bundan sonra, onlara, küçük yük arabalarını çekerken ve atla
çekilen itfaiye arabalarının yanında refakatçi olarak koşarken
rastlamaktayız. Bu yüzden onlara fire dog - itfaiyeci köpeği unvanının da
verilmiş olduğunu öğrenmekteyiz.
Görülüyor ki Dalmaçyalılar tarih boyu hiç işsiz kalmamışlardır. Bugün ise
fonksiyonları daha ziyade sahiplerine arkadaşlık, dostluk etmektir.
Literatürde, birçok uzman, bu köpeği, av köpeği, iş köpeği veya sportif
köpekler arasında mütalaa etmemekte, daha ziyade sportif olmayan köpekler
grubuna sokmaktadırlar. Bazıları ise onları Utility Dog olarak
nitelendirmektedirler. Her ne kadar, sözcük anlamı fayda, istifade olan
utility, bazı kişilerce sportif olmayan köpek cinsini ifade etmek için
kullanılıyorsa da, bazı yazarlar, burada kastedilen anlamın, hiçbir
kategoride yer alamayan special dog-özel köpekleri, kısaca olağan dışı
maksatlarla, özel olarak yetiştirilen, kendisine estetik veya genellikle
olağan olmayan bir görev verilmiş olan köpekleri hedef aldığını
söylemektedirler. Belki de bunun sebebi, tarihleri boyunca bu köpeklere
verilen görevlerin, sportif veya iş köpekleri kategorilerine dahil
köpeklere verilen görevlerin dışında kalmasıdır.
Bir an için coğrafi kökenlerine de değinirsek, her ne kadar adları
Dalmaçyalı ise de, İngiliz aristokrasi tarafından fazlaca benimsendiğinden
olsa gerek, birçok kişi bunların İngiliz köpeği olduğu iddiasındadır. Pek
çok kişiye göre ise, bu köpeklerin coğrafi kökeni Kuzey Hindistan'dır ve
göçebe çingene kervanları ile, orta çağlarda, Yugoslavya üzerinden Avrupa
ülkelerine geçmişlerdir. Bu yüzden adları Dalmaçyalı olarak kalmıştır.
Birtakım kişiler ise, bu köpekleri, benekli Büyük Danualara benzeterek
onlarla soy ilişkisi kurmaya çalışmışlardır. ABD'de yaygın hale
gelmeleri daha ziyade çocuk filmlerinin etkisi ile olmuştur.
Karakter Özellikleri
Dalmaçyalı, kilometrelerce mesafeyi yorulmadan koşabilir. Oyuncudur ve
insanlarla çok yakın dostluk kurar. Her gün çok sert hareketli egzersizler
yapmak ister. Yabancı köpeklere karşı saldırgan davranabilir. Başka ev
hayvanlarına karşı iyi davranır. Özellikle atlarla arası çok iyidir. Çok
küçük çocuklar için fazla hareketlidir. Genellikle yabancılara karşı
çekingendir. Ara sıra inatçılık edebilir.
Bazı Dalmaçyalılar sağır olabilmektedirler, bunları eğitmek biraz zor
olmaktadır ve herhangi bir şeyden kolayca ürküp istenmeyen ani
davranışlarda bulunabilmektedirler. Dolayısıyla sağır bir Dalmaçyalının
çok küçük çocuklarla birlikte olması doğru değildir.
Bakım
Dalmaçyalı çok hareket etmeye muhtaçtır. Tasma ile küçük yürüyüşlere
çıkartılmak ona yetmez. Jogging yapanlara çok iyi bir şekilde refakat
eder. Aşırı güç isteyen ve çok koşmayı, atlayıp zıplamayı gerektiren
oyunlardan hoşlanır. Kısaca kendisi ile meşgul olunmasından büyük haz
duyar. Mutedil iklimlerde, açık havada yaşayabilir, ama daha ziyade kapalı
bir mekan, yumuşak bir yatak ve her şeyden önemlisi dostluk, arkadaşlık
ister.
Sağlık Konusu
Önemli Hastalıklar
Sağırlık
Ürolitiyaz: İdrar yollarında taş teşekkülü. Daha ziyade Dalmaçyalılarda
görülen bir durumdur. Vücut ürik asiti allantrocine çeviremediği için
idrar yollarında taş teşekkül edebilmektedir.
Küçük Sağlık Sorunları
Alerjiler
Epilepsi
Nadir Görülen Sorunlar
CHD - Canine Hip Dysplasia: Kalça kemiğinin anormal gelişmesi sonucu
femür başının pelvik yuvaya rahatça oturmaması.
VWD - Von Willebrand Desease: Kanda pıhtılaşmaya yardımcı olan maddenin
kifayetsizliği sonucu aşırı kanamalar olması. Teşhis için özel kan tahlili
yapılması gereklidir.
Önerilen Tıbbi Testler İşitme Testi
Yaşam Süresi 12 - 14 yıl
Form ve Fonksiyon
Dalmaçyalı, vücut ölçüleri çok mütenasip, atletik yapılı bir köpektir.
Sağlam bir iskelet yapısına sahiptir. Çok dayanıklıdır. Hareketlerini
zahmetsiz, zorlanmaksızın ve istikrarlı bir düzen içinde yapar. Çok zeki
ve atik-tetik bir görünüşü vardır. Türünün en belirgin vasfı benekli
desenidir.
Gözleri yuvarlak, kahverengi, sarı veya mavidir. Kulakları başının üst
kısmında, yuvarlak ve orta büyüklüktedir: Kuyruğunu bedeninden azıcık
yukarıda ve hafif kıvrık olarak tutar. Ayakları yuvarlaktır.
Rengi, düz beyaz üzerine, yuvarlak kahverengi veya siyah, birbirinden ayrı
benekler serpiştirilmiş bir yapıdadır. İdeal yüksekliği, erkeklerde, 58-61
santim, dişilerde 56-58 santimdir. Ağırlığı 20 - 30 kilo civarındadır.
Benekler doğduktan 2-3 hafta sonra teşekkül eder. Tüyleri kısa ve
parlaktır.
Dalmaçyalı Sizin İçin Doğru Bir Seçim midir ?
Dalmaçyalı fevkalade iyi huylu, sevecen ve son derecede sadık bir dosttur.
Çok oyuncudur. Ancak onun, serbestçe koşup oynayabileceği ve bazen de bol
bol sert egzersizler yapabileceği bir yere veya muhite sahip olmanız
gerekecektir.
Evde çok küçük çocuklar olduğu taktirde onlarla oynamaya kalkışması, çok
hareketli ve güçlü bir köpek olması dolayısile sakıncalı olabilir. İyi bir
bekçi köpeğidir. Bakımı çok kolaydır, birkaç günde bir fırçalamanız
yeterlidir.
Derleyen Süreyya Somer
Kaynaklar
Encyclopedia of Dog Breeds - D. Caroline Coile , Ph.D.
